Η πρωτοβουλία προς μία Παγκόσμια Ημέρα Φαντασίας φιλοδοξεί να αποτελέσει μια ημέρα αφιερωμένη σε μία από τις θεμελιωδέστερες ανθρώπινες ικανότητες.
Η φαντασία βρίσκεται στην αφετηρία της δημιουργικότητας, της επιστημονικής ανακάλυψης, της τέχνης, της τεχνολογικής καινοτομίας και της κοινωνικής αλλαγής. Μας επιτρέπει να διατυπώνουμε ερωτήματα, να υπερβαίνουμε το αυτονόητο, να κατανοούμε την οπτική του άλλου και να αναζητούμε νέες απαντήσεις στα προβλήματα της εποχής μας.
Σε έναν κόσμο που μετασχηματίζεται με πρωτοφανή ταχύτητα από την τεχνολογία και την Τεχνητή Νοημοσύνη, η ανάδειξη της φαντασίας αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Η Πρωτοβουλία επιδιώκει να αναδείξει τη φαντασία ως προσωπικό και συλλογικό αγαθό και να ανοίξει έναν ευρύτερο διάλογο γύρω από τη θέση της στην εκπαίδευση. Μακροπρόθεσμο όραμά μας είναι η φαντασία να αποκτήσει διακριτή και ουσιαστική θέση στο σχολικό πρόγραμμα· να έρθει η ημέρα που δεν θα αντιμετωπίζεται απλώς ως συμπληρωματικό εργαλείο άλλων μαθημάτων, αλλά θα καλλιεργείται συστηματικά ως αυτοτελές γνωστικό και δημιουργικό πεδίο. Ένα μάθημα που θα δίνει στα παιδιά χρόνο και χώρο να αναρωτιούνται, να συνδέουν, να επινοούν, να πειραματίζονται και να οραματίζονται όσα δεν υπάρχουν ακόμη.
Η Οργανωτική Επιτροπή
Η Πρωτοβουλία για την Καθιέρωση της Ημέρας Φαντασίας συντονίζεται από την Οργανωτική Επιτροπή, την οποία αποτελούν:
- ο Αλέξανδρος-Σταμάτιος Αντωνίου, Καθηγητής Ψυχολογίας του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης του ΕΚΠΑ,
- η Δρ Ζωή Κρόκου, Σύμβουλος Εκπαίδευσης ΠΕ70,
- η Λιάνα Δενεζάκη, συγγραφέας, εικονογράφος και εκδότρια.
Η Επιτροπή εργάζεται για τη διαμόρφωση του επιστημονικού, παιδαγωγικού και πολιτιστικού πλαισίου της Πρωτοβουλίας, την ανάπτυξη συνεργασιών και τη δημιουργία δράσεων που θα αναδεικνύουν έμπρακτα τη σημασία της φαντασίας στην εκπαίδευση και στην κοινωνία.
Επιστημονική υποστήριξη
Η Πρωτοβουλία αναπτύσσεται με την επιστημονική και θεσμική υποστήριξη:
- του Ερευνητικού Ινστιτούτου Συμπερίληψης, Πολιτειότητας και Ψυχικής Υγείας (ΣΥ.ΠΟ.Ψ.Υ.) του Πανεπιστημιακού Κέντρου Έρευνας και Καινοτομίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών,
- του Εργαστηρίου Κοινωνικής και Οργανωσιακής Ψυχολογίας του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.
Πρώτη δημόσια παρουσίαση
Η πρόταση για την καθιέρωση της 29ης Απριλίου ως Ημέρας Φαντασίας παρουσιάστηκε δημόσια στις 29 Απριλίου 2026, στο πλαίσιο της επιστημονικής ημερίδας με θέμα «Προς μια αντιρρόπηση της Τεχνητής Νοημοσύνης: Η φαντασία ως εναλλακτική;», η οποία πραγματοποιήθηκε στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών.
Γιατί επιλέχθηκε η 29η Απριλίου
Η επιλογή της ημερομηνίας 29/4 παραπέμπει στο χωρίο 429a του έργου «Περὶ Ψυχῆς» του Αριστοτέλη, όπου ο φιλόσοφος συνδέει τη φαντασία με το φως:
«τὸ ὄνομα ἀπὸ τοῦ φάους εἴληφεν, ὅτι ἄνευ φωτὸς οὐκ ἔστιν ἰδεῖν».
Η φράση μπορεί να αποδοθεί ως εξής: η φαντασία αντλεί το όνομά της από το φως, γιατί χωρίς φως δεν είναι δυνατόν να δούμε.
Η λέξη «φαντασία» είναι ελληνική. Ο Αριστοτέλης, στο έργο του «Περὶ Ψυχῆς», μας παραδίδει την πρώτη συστηματική φιλοσοφική ανάλυσή της ως ιδιαίτερης λειτουργίας της ψυχής.
Μέσα στους αιώνες η ελληνική λέξη ταξίδεψε σε πολλές γλώσσες και πολιτισμούς. Σε αρκετές σύγχρονες χρήσεις, όμως, συγγενείς όροι, όπως το fantasy ή το fantasia, συνδέθηκαν κυρίως με το φανταστικό, το εξωπραγματικό, τη μυθοπλασία ή την απόδραση από την πραγματικότητα. Έτσι συχνά υποχωρεί η ευρύτερη και ουσιαστικότερη σημασία της φαντασίας ως ανθρώπινης ικανότητας που μας επιτρέπει να σχηματίζουμε νοητικές εικόνες, να συνδέουμε ιδέες, να συλλαμβάνουμε νέες δυνατότητες και να δημιουργούμε όσα δεν υπάρχουν ακόμη.
Η Πρωτοβουλία επιδιώκει να επαναφέρει στο προσκήνιο αυτή την πλήρη σημασία της φαντασίας η οποία μπορεί και πρέπει να καλλιεργείται. Χωρίς αυτήν δεν θα μπορούσαμε να διατυπώνουμε υποθέσεις, να πραγματοποιούμε επιστημονικές ανακαλύψεις, να δημιουργούμε έργα τέχνης, να κατανοούμε την οπτική του άλλου ή να σχεδιάζουμε έναν κόσμο διαφορετικό από εκείνον που ήδη υπάρχει.
Η πρόοδος προϋποθέτει τη δυνατότητα να φανταστούμε κάτι πριν μπορέσουμε να το ανακαλύψουμε, να το σχεδιάσουμε ή να το πραγματοποιήσουμε.
Για τον λόγο αυτό θεωρούμε σημαντικό η ελληνική αφετηρία της έννοιας να αναγνωριστεί διεθνώς και η φαντασία να αποκτήσει τη δική της Παγκόσμια Ημέρα, με το πραγματικό εύρος και τη βαθύτερη σημασία της.
Η 29η Απριλίου προτείνεται ως ημέρα αφιερωμένη στο φως της ανθρώπινης φαντασίας και στη δύναμή της να συμβάλλει στη γνώση, στη δημιουργία, στην ενσυναίσθηση και στην πρόοδο. Στόχος της Πρωτοβουλίας είναι η ημερομηνία αυτή να αναγνωριστεί αρχικά ως Πανελλήνια Ημέρα Φαντασίας και, στη συνέχεια, ως Παγκόσμια Ημέρα Φαντασίας.
Η θεσμική πορεία της πρότασης
Στο πλαίσιο των ενεργειών για την επίσημη αναγνώριση της Ημέρας Φαντασίας, η Οργανωτική Επιτροπή έχει υποβάλει σχετική πρόταση προς το Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, με αριθμό πρωτοκόλλου 120972 και ημερομηνία 16/09/2026.
Η πρόταση βρίσκεται υπό εξέταση και αναμένεται η επίσημη απάντηση του Υπουργείου.
Πρώτο θεσμικό βήμα, σύμφωνα με την προβλεπόμενη διαδικασία, είναι η αναγνώριση και καθιέρωση της 29ης Απριλίου ως Πανελλήνιας Ημέρας Φαντασίας. Εφόσον η πρόταση εγκριθεί, η πανελλήνια καθιέρωση θα αποτελέσει τη βάση για τη διεύρυνση της Πρωτοβουλίας και την επιδίωξη της διεθνούς αναγνώρισης της 29ης Απριλίου ως Παγκόσμιας Ημέρας Φαντασίας.
Παράλληλα με τη θεσμική διαδικασία, η Πρωτοβουλία αναπτύσσει επιστημονικές, εκπαιδευτικές και πολιτιστικές δράσεις που αναδεικνύουν τη σημασία της φαντασίας και συμβάλλουν στη δημιουργία μιας ενεργής κοινότητας υποστήριξης.
Σε αυτό το πλαίσιο δημιουργείται το «Δίκτυο Σχολείων Φαντασίας», ώστε μαθητές, μαθήτριες και εκπαιδευτικοί να συμμετάσχουν έμπρακτα στη διαμόρφωση του περιεχομένου και της ταυτότητας της προτεινόμενης Ημέρας Φαντασίας.
Δίκτυο Σχολείων Φαντασίας
Δημιουργήσαμε το «Δίκτυο Σχολείων Φαντασίας», ως την πρώτη οργανωμένη εκπαιδευτική εφαρμογή της Πρωτοβουλίας.
Το Δίκτυο φιλοδοξεί να ενώσει σχολεία, εκπαιδευτικούς και μαθητικές κοινότητες από την Ελλάδα και το εξωτερικό και να δημιουργήσει έναν ζωντανό χώρο:
- ελεύθερης και υπεύθυνης φαντασίας,
- δημιουργικής έκφρασης,
- σύνδεσης των επιστημών με τις τέχνες και τον πολιτισμό,
- ανταλλαγής εκπαιδευτικών πρακτικών,
- συνεργασίας ανάμεσα σε διαφορετικές σχολικές κοινότητες.
Δηλώστε συμμετοχή για το σχολείο σας
Για το σχολικό έτος 2026–2027, το Δίκτυο ξεκινά την πιλοτική λειτουργία του με πρώτο κοινό θεματικό άξονα:
«Κοιτάζω τ’ αστέρια κι αναρωτιέμαι…»
Μια ανοιχτή πρόσκληση προς τα παιδιά να θέσουν τα δικά τους ερωτήματα, να εξερευνήσουν το άγνωστο, να φανταστούν νέες δυνατότητες και να δημιουργήσουν με γνώση, καλοσύνη και σεβασμό προς κάθε ζωή.
Οι δράσεις και οι μαθητικές δημιουργίες θα παρουσιαστούν με αφορμή την 29η Απριλίου 2027, σε μία εκδήλωση που θα διοργανώσει το ΣΥΠΟΨΥ και το εργαστήριο Συμπερίληψης του ΕΚΠΑ φωτίζοντας στην πράξη τον ρόλο της φαντασίας στην εκπαίδευση και συμβάλλοντας στην προσπάθεια καθιέρωσης της Ημέρας Φαντασίας.
